Areszt za narkotyki. Dlaczego „tylko przewoziłem” może zaszkodzić?

Po zatrzymaniu za narkotyki najpierw pada pytanie „ile mi grozi”. Ryzyko aresztu za narkotyki zależy jednak nie tylko od ilości zabezpieczonej substancji, lecz także od tego, jakie zachowanie zostanie przypisane zatrzymanemu. Pierwsze wyjaśnienia mogą istotnie wpłynąć na sposób, w jaki organy odtworzą jego rolę — czasem na jego niekorzyść.

Co dzieje się po zatrzymaniu za narkotyki?

Po zatrzymaniu policja może dokonać przeszukania, zabezpieczyć telefon, substancje i inne przedmioty oraz przeprowadzić pierwsze przesłuchanie. Zatrzymany powinien zostać pouczony o prawie do kontaktu z obrońcą, prawie do odmowy składania wyjaśnień oraz prawie do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania.

Jeżeli prokurator uzna, że zachodzą podstawy do zastosowania tymczasowego aresztowania, kieruje odpowiedni wniosek do sądu. Na tym etapie szczególne znaczenie mają pierwsze wyjaśnienia, wstępna kwalifikacja czynu oraz materiał przedstawiony przez prokuratora na poparcie wniosku o areszt.

Dlaczego kwalifikacja czynu jest ważniejsza niż sama ilość?

Bo to kwalifikacja, czyli wskazanie, pod który przepis podpięto Twój czyn, przesądza o wysokości grożącej kary, a w konsekwencji o tym, czy realne staje się tymczasowe aresztowanie.

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii nie karze „za narkotyki” w ogóle. Karze za konkretne zachowania i różnicuje je bardzo mocno. Inaczej traktuje posiadanie, inaczej wytwarzanie, udział w obrocie oraz zachowania o charakterze transgranicznym. Te same substancje, w tej samej ilości, mogą oznaczać karę do 3 lat albo zbrodnię zagrożoną karą do 20 lat. Znaczenie ma więc nie tylko to, co znaleziono, ale również ustalony zamiar i rzeczywista rola danej osoby.

Te same narkotyki, cztery różne kary

Poniższe zestawienie pokazuje, jak bardzo rozjeżdża się zagrożenie karą w zależności od kwalifikacji. Zwróć uwagę zwłaszcza na ostatnią kolumnę, czyli znaczną ilość.

Spójrz na te same narkotyki w ilości uznanej za znaczną. Posiadanie jest zagrożone karą od roku do 10 lat. Wytwarzanie oraz zachowania transgraniczne z art. 55 mogą oznaczać karę od 3 do 20 lat, czyli odpowiedzialność za zbrodnię. To nie jest różnica kosmetyczna. Pokazuje, dlaczego przed oceną ryzyka trzeba najpierw prawidłowo ustalić, jakie zachowanie rzeczywiście miało miejsce.

Co naprawdę oznacza „przewóz” z art. 55?

W potocznym języku „przewożenie narkotyków” oznacza każde ich przemieszczanie z miejsca na miejsce. Ustawa używa jednak słowa „przewóz” w znacznie węższym znaczeniu.

Zgodnie z art. 4 pkt 20a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przewóz to przemieszczenie środków odurzających, substancji psychotropowych albo słomy makowej między dwoma państwami przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które zaczyna się i kończy poza jej terytorium. Chodzi więc o tranzyt. Sąd Najwyższy w wyroku z 3 grudnia 2014 r., II KK 240/14, podkreślił, że dla odpowiedzialności z art. 55 konieczne jest ustalenie transgranicznego charakteru zachowania.

Jeżeli ktoś mówi „wiozłem paczkę z jednego polskiego miasta do drugiego”, samo to zdanie nie oznacza jeszcze przewozu z art. 55. Może natomiast wskazywać na posiadanie narkotyków, pomocnictwo, udział w obrocie albo inne zachowanie — zależnie od tego, dokąd paczka miała trafić, kto ją przekazał, jaka była wiedza kierowcy i czy miał otrzymać wynagrodzenie.

Pułapka nie polega więc na tym, że każde słowo „przewoziłem” automatycznie prowadzi do art. 55. Polega na tym, że zatrzymany, próbując umniejszyć swoją rolę, może sam przekazać informacje pozwalające organom odtworzyć cel transportu, jego miejsce w łańcuchu dystrybucji albo świadomość co do zawartości przesyłki.

Trzeba też ostrożnie porównywać art. 55 i art. 56. Są to odrębne przestępstwa, a ich wzajemna surowość zależy od typu czynu i ilości narkotyku. W typie podstawowym udział w obrocie z art. 56 jest zagrożony surowiej niż czyn z art. 55 ust. 1. Przy znacznej ilości to art. 55 przewiduje wyższą dolną i górną granicę kary.

Prawo do odmowy wyjaśnień

Z tego właśnie powodu prawo do odmowy wyjaśnień jest w sprawach narkotykowych nie ogólną formułką, lecz konkretną ochroną.

W sprawach narkotykowych to prawo ma szczególne znaczenie, ponieważ wyjaśnienia mogą dostarczyć organom informacji o celu posiadania substancji, miejscu jej pochodzenia, planowanym odbiorcy, wynagrodzeniu albo roli innych osób. Nie są jedynym dowodem, ale mogą istotnie wpłynąć na sposób odtworzenia zdarzenia i przyjętą kwalifikację.

Skorzystanie z prawa do milczenia nie jest przyznaniem się. Przed podjęciem decyzji o złożeniu wyjaśnień warto skonsultować się z obrońcą, zwłaszcza gdy zatrzymany nie zna jeszcze materiału sprawy ani kwalifikacji rozważanej przez organy.

Czym jest znaczna ilość i dlaczego waga to nie wszystko?

Ustawa nie podaje liczby gramów ani porcji, od której ilość narkotyku automatycznie staje się „znaczna”. To pojęcie zostało rozwinięte przez orzecznictwo i nadal wymaga oceny okoliczności konkretnej sprawy.

W dominującej linii orzeczniczej ważnym punktem odniesienia jest możliwość jednorazowego odurzenia co najmniej kilkudziesięciu osób. Nie oznacza to jednak sztywnej tabeli działającej identycznie dla każdej substancji. Znaczenie mają rodzaj środka, jego ilość i jakość, liczba możliwych porcji oraz sposób, w jaki wartości te zostały ustalone.

W praktyce obrona może weryfikować nie tylko masę wpisaną do protokołu. Istotne mogą być sposób zabezpieczenia i ważenia materiału, masa netto, pobranie próbek, identyfikacja substancji, jej skład lub stężenie oraz wnioski opinii biegłego. Nie w każdej sprawie każdy z tych elementów zmieni kwalifikację, ale nie należy przyjmować ich bez sprawdzenia.

Kiedy grozi areszt za narkotyki?

Ryzyko tymczasowego aresztowania rośnie przede wszystkim wtedy, gdy sprawa dotyczy znacznej ilości, obrotu, zorganizowanego działania albo zachowania transgranicznego. W takich przypadkach ustawowe zagrożenie karą często spełnia próg z art. 258 § 2 kpk.

Zgodnie z dominującym stanowiskiem orzecznictwa grożąca surowa kara może stanowić samodzielną podstawę szczególną tymczasowego aresztowania. Nie oznacza to jednak automatu. Sąd nadal powinien ocenić duże prawdopodobieństwo popełnienia czynu, rzeczywistą potrzebę zabezpieczenia postępowania, proporcjonalność izolacji oraz to, czy poręczenie majątkowe, dozór Policji, zakaz opuszczania kraju albo inne środki wolnościowe nie byłyby wystarczające.

W praktyce pierwsze ustalenia dotyczące roli zatrzymanego i kwalifikacji czynu mogą mieć duże znaczenie także dla decyzji aresztowej. Dlatego obrona powinna od początku analizować nie tylko samą ilość substancji, lecz także sposób jej zabezpieczenia, cel posiadania, relacje między podejrzanymi i dowody dotyczące obrotu albo transgranicznego charakteru zdarzenia.

Nie znaczy to, że areszt jest nieunikniony. Znaczy, że argumenty dotyczące kwalifikacji oraz środka wolnościowego trzeba przygotować już na pierwsze posiedzenie, a nie dopiero na rozprawę. Mechanizmy stosowania aresztu i jego zaskarżania opisałam w osobnych tekstach, do których odsyłam poniżej.

Najczęstsze pytania